IMPRESSIE

van de implementatiedag Q-highschool

op 11 februari 2019
In de ochtend van 11 februari 2019 mochten wij in het Convent in Duiven zo’n 70 mensen vanuit de scholen van Quadraam ontvangen voor de Q-highschool implementatiedag. Na een kop koffie of thee en een zoete cupcake startten we de dag met “vlogger” Anika, docent van vmbo ‘t Venster en wegwijzer tijdens het eerste avontuur van de Q-highschool: “Hoe word je een goede vlogger?” Zij vroeg alle deelnemers aan de dag via een app te laten weten, wat zij wilden leren op het gebied van vloggen. Al snel werd duidelijk dat aan deze leervraag een groot aantal vaardigheden en kennisgebieden te koppelen zijn. En passant vertelde Anika hoe een avontuur binnen de Q-highschool in de praktijk verloopt en hoe leerlingen de eerste avonturen in de Q-highschool ervaren hebben.
Vervolgens heeft het Q-highschoolteam de uitgangspunten van de Q-highschool toegelicht en enkele voorbeelden van parcoursen laten zien, waardoor alle deelnemers voldoende informatie hadden om met het actieve deel van de dag aan de slag te gaan. Dat deden zij in twee groepen. De sfeer was ontspannen en toch energiek. De groep bestaande uit voornamelijk leidinggevenden en onderwijsondersteuners (en ook enkele docenten) bleef in het Convent. De groep bestaande uit leerlingen en docenten namen de trap naar boven, waar zij op de eerste etage aan de slag gingen.

Ronde 1: Iris Vis over onderwijslogistiek

De lezing van Iris Vis heeft de meeste deelnemers aan de implementatiedag erg geïnspireerd en voeding gegeven om op een andere manier na te denken over de organisatie van het onderwijs in relatie tot gepersonaliseerd leren. Iris Vis is Dean of Industry Relations aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en tevens hoogleraar aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde. In haar vakgebied, Industrial Engineering, draait het om het ontwerpen en verbeteren van processen en systemen, zoals distributienetwerken, productie- en dienstverleningsprocessen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van diverse methoden, waaronder wiskundige modellering. In haar onderzoek legt Vis de nadruk op het ontwerpen en optimaliseren van containerterminals, de voertuigroutering en -toewijzing, het klantgericht voorraadbeheer en supply chain management.
Maar wat zegt dit nu allemaal over het onderwijs. In haar lezing legde Iris Vis de relatie tussen de ontwikkelingen in de logistiek en gepersonaliseerd leren. Principes uit de Leansystematiek geven handvatten om op een andere manier naar de organisatie van het onderwijs te kijken. Een belangrijke vraag die daar onder ligt: Is de leerling nu een product of een klant? Of eigenlijk een slim product?

De wijze waarop we naar leerlingen kijken, bepaalt ook hoe we het onderwijs moeten/willen organiseren.

Het belangrijkste inzicht was dat het onderwijs veel kan leren van uitgangspunten en uitvindingen in de logistiek.

^ hier de hoofdlijn uit de presentatie van Iris Vis.

^ hier naar een podcast van Iris Vis over kansen van de lean-aanpak in onderwijslogistiek.
De lezing als zodanig geeft nog onvoldoende concrete handvatten om zelf met de Lean-aanpak aan de slag te gaan. Om van de onderzoeksresultaten van het project van Iris Vis te kunnen profiteren, zullen we meer over onderwijslogistiek moeten leren om er daadwerkelijk op een goede manier gebruik van te kunnen maken. Ons voorstel is om dit gezamenlijk aan te pakken. Hierover volgt later meer informatie.

Ronde 1: Ontwerpen van een on demand onderwijsproces

Vraag:
Onze hele wereld is On Demand. Jij bepaalt zelf wát jij wilt, hoe je het wilt en vooral wanneer je het wilt. Een wereld waaraan we steeds meer gewend raken en waarin we ook steeds royaler bediend worden.... Behalve op school, daar wordt alles voor je bepaald. Is dat nog wel van deze tijd?

Dit was de vraag die leerlingen en docenten aan het denken zette. Leerlingen gaven tijdens het bekijken van de animatie tekenen van herkenning. Ze moesten erom gniffelen. Docenten voelden de boodschap aan, maar er waren ook docenten die er kritische kanttekeningen bij plaatsten:

“De wereld waarin we leven is steeds meer On Demand, behalve op school, daar wordt alles voor je bepaald. Raar toch?”

Een andere docent gaf aan dat on demand onderwijs op zijn school al wordt aangeboden.

Opdracht voor deze groep:
Zet een proces binnen het bestaande schoolsysteem om in een on-demand proces. In vier gemixte groepen gingen de deelnemers aan de slag. De animatie en de opdracht riepen vooral veel discussie op, waarbij docenten en leerlingen elkaar probeerden te overtuigen van hun inzichten. Vlak voor de lunch konden alle groepjes zeggen, dat ze een denkrichting hadden voor een on-demand proces. Een eerste opstapje dus waar we heel tevreden mee zijn!

Groep 1: Een leerling bepaalt zelf hoeveel tijd er wordt besteed aan instructie en of aan productie.
Diverse leerlingen noemde als heikel punt: we hebben 8 uur les op een dag, ieder lesuur krijgen we gemiddeld een half uur instructie en een half uur zelfstandig werken. Waarom gaan we niet voor korte instructies, bijvoorbeeld alleen in de ochtend, zodat je zelf in de middag en avond kunt bepalen wanneer je aan het werk gaat. Tijdens de zelfstandige werktijd is er altijd veel ruis is en vaak moet je hierdoor het werk alsnog thuis doen. Op deze manier schep je ruimte om de middag On Demand in te richten.

Groep 2: dacht na over een “basisniveau” voor iedere leerling, dat uit te breiden is met plusniveaus voor degenen die dat willen
Niet alle leerlingen bezitten kennis en kunde op één vast niveau. Zo hebben wij ons onderwijs wel ingericht. Een idee zou zijn dat iedereen uit gaat van een basisniveau (een soort aanvulling op de basisschool), waarna je zelf kunt bepalen welke vakken of stromingen je op welk niveau wilt uitbreiden. Afhankelijk hiervan kijk je ook wat de tijdsinvestering is. Het idee liep een beetje vast toen uitgesproken moest worden wat dan precies een basisniveau is en ook toen één van de docenten aangaf niet te geloven dat leerlingen zelf kunnen bepalen waar hun interesse ligt.

“Mocht ik na de middelbare school er achter komen dat ik toch wat anders wil leren, dat kan dan nog! Het leven is dan nog niet voorbij...”

Leerlingen en anderen waren echter van mening dat er na je middelbare school nog genoeg tijd is om je alsnog in zaken te verdiepen. Zij geloven erin dat leerlingen prima zelf kunnen bepalen waarin zij zich willen verdiepen en waarin niet.

Groep 3: boog zich over de uitdaging of het gehele onderwijs een keuze van de leerling zou kunnen worden
Deze groep was het erover eens, er moeten voor leerlingen veel meer keuzes te maken zijn in het onderwijs. Keuzes in de hoeveelheid uren die ze besteden aan standaard vakken en de mogelijkheid om extra projecten en vakken te kiezen. Hierbij kunnen leerlingen ook nieuwe vakken/leervragen aandragen. Er was een meningsverschil over het verplichten van de keuzes voor leerlingen. Vooral een paar docenten vonden dat bepaalde keuzes verplicht gesteld moeten worden, de leerlingen waren het hier niet mee eens. Als het aanbod uitdagend genoeg is, krijg je vanzelf genoeg mond op mondreclame zodat leerlingen iets extra’s kiezen. Als je leerlingen verplicht om ergens aan deel te nemen, zullen ze minder enthousiast zijn en dus minder leren.

Groep 4: zet het reguliere onderwijs om naar benutten van kansen
We moeten als docenten en leerlingen samen ontdekken hoe we de klassieke manier van lesgeven los kunnen laten. Wij zijn ervan overtuigd dat de klassieke lessen voor sommige leerlingen nodig zijn. Dit komt omdat er drie type leerlingen zij: leraargestuurd, zelfstandig en zelfgeorganiseerd. Voor de laatste twee groepen kunnen we ruimte creëren door een korte instructie te geven of door leerlingen zelfstandig een programma vorm te laten geven. De verscheidenheid aan onderwijsaanbod moet alle leerlingen kunnen bedienen en kansen geven.
De opbrengst van deze opdracht was vooral het open gesprek tussen docenten en leerlingen. Interessant om te horen hoe zij het onderwijs van nú ervaren zonder kennis van hun eigen toekomst te hebben. Leerlingen deden diverse uitspraken. Sommige leerlingen gaven aan alleen iets te leren, als het moet van iemand anders. Andere leerlingen wilden juist graag zelf het niveau per onderwerp of vak reguleren. Zij willen het liefst iets leren omdat daar hun interesse ligt. Leren is een voorrecht en mág leuk zijn!

Ronde 2: De thermometer

Deze opdracht was bedoeld om de schoolteams ieder voor zich en vervolgens gezamenlijk te laten nadenken over een aantal belangrijke thema’s: ondernemerschap, persoonlijk leiderschap, gepersonaliseerd leren, onderwijslogistiek en talentontwikkeling. Scholen kregen de opdracht om in te schatten waar de school op dat moment stond op het gebied van de deze thema’s. Ook moesten scholen aangeven welke ambities zij hadden met betrekking tot deze onderwerpen. De groepen bleken iets te groot en te divers om alle uitspraken, horende bij de thema’s goed te kunnen wegen en met elkaar te kunnen bespreken. Daardoor schoot de opdracht zijn doel een beetje voorbij: een achttal chaotisch posters vol stickers tot gevolg.

Tóch kan de opbrengst van deze opdracht als waardevol kan worden beschouwd. Juist door korte tijdsbestek en de grote groepen werd er bij de deelnemers een beroep gedaan op intuïtie. Zo’n eerste ingeving zegt soms meer, dan een besluit dat ontstaat na lang nadenken of ellenlange discussies. Bovendien gaven leerlingen zonder aarzelen aan, waar zij vonden dat de school stond: soms een reality check voor schoolleiders en docenten. We willen jullie dan ook van harte uitnodigen om naar de resultaten van de scholen te kijken. Van iedere school hebben de vijf laagst scorende uitspraken van nu en de vijf hoogst scorende ambities uitspraken van straks weergegeven.

^ hier de uitwerking van de thermometer

Ronde 3: De tijdlijn

De laatste ronde gaf schoolteams de gelegenheid om een eigen implementatieplan voor de Q-highschool te maken. De Q-highschool is van ons allemaal en kan alleen functioneren als we wensen en behoeften naar elkaar uitspreken en goed samenwerken. Iedere school heeft een eigen beginsituatie en eigen ambities. Vandaar dat de schoolteams los van elkaar nadachten over de wijze waarop zij de Q-highschool maximaal kunnen benutten. De tijdlijn was ruwweg verdeeld in periodes van een half jaar. Zo kon ieder team zelf timen en doseren. De volgende elementen hadden een plek op de tijdlijn:

  • Invloed op het aanbod
  • Ruimte voor onze leerlingen
  • Begeleiding van onze leerlingen
  • Talenten van docenten
  • Invloed op de kwaliteit
  • Resultaten en ervaringen
  • Financiën

Schoolteams vulden zelf in welke ambities ze hadden en welke acties ze graag wilden ondernemen om de samenwerking tussen school en Q-highschool uit te bouwen en te optimaliseren. Voor veel schoolteams was het lastig om de meer abstracte thema’s uit de thermometer, om te zetten in meer concrete stappen in de tijdlijn. Daarvoor was een tussenstap nodig geweest.
De tijdlijnen verschillen in de uitwerking van elkaar. Sommige scholen hadden nog vragen over de uitgangspunten van de Q-highschool. Scholen die al meer gebruik maken van de Q-highschool, stelden vooral vragen op organisatorisch vlak en op het gebied van de kwaliteit. Er zijn ook scholen die een plan hebben gemaakt met stappen die zijzelf én de Q-highschool kunnen zetten om de parcoursen en avonturen tot een succes te maken. Dit is natuurlijk ook afhankelijk van de beginsituatie van waaruit de scholen aan de slag zijn gegaan. Om de implementatie van de Q-highschool op je eigen school goed vorm te kunnen geven, kun je inspiratie opdoen bij de tijdlijnen van andere scholen.

^ hier de tijdlijnen van de scholen. Je kunt hier ook je eigen tijdlijn aanpassen.

Afsluiting:

Na deze implementatiedag is de Q-highschool op de agenda van alle scholen komen te staan. Ons doel is in ieder geval om de samenwerking tussen de Q-highschool en de scholen voorlopig op de agenda te houden. Voor eind maart ontvangen alle deelnemers aan de dag een notitie waarin we verwoorden wat er nu verder gaat gebeuren vanuit de Q-highschool. Daarnaast zijn en blijven de scholen natuurlijk zelf aan zet om de implementatie binnen de eigen school voort te zetten. Uiteraard zijn wij beschikbaar voor vragen, zeer bereid tot een gesprek en ook heel benieuwd naar jullie voortgang!